Útivistarsvæði
Útivistarsvæði
Land Garðabæjar er um 40 km2 að stærð að undanskildu flatarmáli vatna og er þar víða mikil náttúrufegurð. Auk þess á Garðabær sameiginlegt afréttarsvæði með Álftanesi. Það sem öðru fremur mótar landslagið, er hið mikla hraun, sem runnið hefur úr Búrfelli og kallast einu nafni Búrfellshraun. Hraunið er um 18 km2 að flatarmáli og er talið að það hafi runnið fyrir um 7.200 árum.
Á vegum Samtaka sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu hafa verið kynntar hugmyndir um samfellt útivistar-, náttúruverndar- og ræktunarsvæði ofan byggðar á höfuðborgarsvæðinu, allt frá Esjurótum, að Vatnsskarði, norðan Kleifarvatns. Markmið þessara hugmynda eru að stuðla að verndun landslags, lífríkis og sérstakra náttúrufyrirbæra, svo og stöðvun gróður- og jarðvegseyðingar. Í áætlunum er meðal annars gert ráð fyrir stígagerð, ræktun skjólgróðurs, fjölbreyttri útivistaraðstöðu og miðlun upplýsinga um umhverfið.
Upplýsingar um útivistarlönd bæjarins svo sem gönguleiðir, áningarstaði og fleira veitir:
Erla Bil Bjarnardóttir, umhverfisstjóri
sími: 525 8588
netfang: erlabil@gardabaer.is
Útivistarkort gefið út 2010
Sumarið 2004 var gefið út göngu- og hlaupaleiðakort sem hægt er að nálgast hér í PDF skjölum.
Göngu- og hlaupaleiðakort - þéttbýli
Göngu- og hlaupaleiðakort - Útmörk
Sjá einnig gangvirkan kortavef hér á heimasíðunni þar sem hægt er að skoða gönguleiðir og margt fleira.
Strandsvæði
Strandsvæði eru áhugaverð útivistarsvæði. Í aðalskipulagi er gert ráð fyrir að þar verði lagðir útivistarstígar og miðlað upplýsingum um umhverfið. Til verndunar á fuglalífi er gert ráð fyrir takmörkunum á umferð á vissum árstímum. Strandlengja Garðabæjar var friðlýst með friðlýsingu Skerjafjarðar árið 2009, utan við friðlýsinguna er eignarland Selskarðs.
Meðfram Arnarnes-, Vífilsstaða- og Hraunsholtslæk eru samfelld opin svæði frá strönd að svæðum ofan byggðar. Opin svæði eru einnig á milli íbúðahverfa og liggja leiðir um þau að lækjasvæðum. Þannig tengjast saman stór og smá, náttúruleg eða skipulögð opin svæði og mynda þau meginleiðir fyrir útivistarumferð.
Ofan byggðar
Í Garðabæ teljast svæðin austan Elliðavatnsvegar ofan byggðar eða útmörk. Þar eru Vífilsstaðavatn, Heiðmörk, Búrfell og Búrfellshraun með Búrfellsgjá og Selgjá en inn á þau ná hlutar Bláfjalla- og Reykjanesfólkvanga. Vestan Elliðavatnsvegar eru Urriðavatn og umhverfi þess, Svínahraun, Vetrarmýri og Hnoðraholt og tengja þau byggðina við Heiðmörk.
Fuglaskoðun má stunda víða í landi Garðabæjar. Fuglalíf er fjölbreytt og eru hér nefnd aðeins fáein dæmi. Frá norðanverðu Arnarnesi má sjá ýmsa vaðfugla á Kópavogi svo og umferðarfugla, þegar þeir eiga leið um landið. Í tjörnum við Arnarneslæk, þar sem hann rennur til sjávar, sjást endur, mófuglar og margæsir. Skógtjörn og fjaran framan við Bala í Garðahverfi eru einnig ákjósanlegar til fuglaskoðunar svo og vötnin, Vífilsstaðavatn og Urriðavatn. Í Heiðmörk má búast við að sjá auðveldlega einar 30 tegundir fugla auk árvissra flækinga og annarra gesta.
Heiðmörk er að einum þriðja hluta í landi Garðabæjar og eru þar Vífilsstaðahlíð, Hjallamisgengið, Grunnuvatnasvæði og Garðaflatir. Hugmynd um þjóðgarð á svæði Heiðmerkur kom fyrst fram árið 1936 og með stofnun Skógræktarfélags Reykjavíkur árið 1946 hófst vinna við afmörkun svæðisins og gróðursetningu. Sigurður Nordal prófessor gaf hinu nýja friðlandi nafnið Heiðmörk og var það vígt 25. júní 1950. Auk skógræktar hefur verið unnið að ýmsum landbótum og uppgræðslu og eru mörg svæði sérstaklega frágengin þannig að möguleikar eru til fjölbreyttrar útivistar. Meðal annars má þar nefna svæði til boltaleikja, tjaldsvæði og grillsvæði. Í Heiðmörk eru nokkrir tugir trjátegunda og má skoða þær flestar í merktum trjásýnireit í Vífilsstaðahlíð. Allt frá árinu 1964 hefur fiskur verið ræktaður í Elliðavatni og veiðast þar nú urriði, bleikja og stöku lax. Frá austurhluta Garðabæjar er gönguleið frá Sunnuflöt um göng undir Reykjanesbraut, á milli hrauns og Vífilsstaðahlíðar að Heiðmörk.
Umsjón með Heiðmörk er á vegum Skógræktarfélags Reykjavíkur. Umsjónarmaður að Elliðavatni er:
Helgi Gíslason, framkvæmdastjóri
netfang: helgi@skograekt.is
sími: 564 1770
www.skograekt.is/heidmork
Veiði er leyfð í Elliðavatni 1. maí - 15. september, veiðileyfi fást að býlunum að Elliðavatni og Vatnsenda, unglingar og lífeyrisþegar eru undanþegnir gjaldi fyrir veiðileyfi.
Kjóavellir eru aðsetur Hestamannafélagsins Andvara. Á svæðinu er hringvöllur fyrir æfingar og keppnir og gerði fyrir tamningar og kennslu. Þriggja km reiðvegur er innan félagssvæðisins, en þar tengjast reiðleiðir frá Hafnarfirði, Kópavogi og Reykjavík. Frá Kjóavöllum eru ýmsar reiðleiðir um fjölbreytt útivistarsvæði, til dæmis um skógræktarsvæðið í Smalaholti, um Hnoðraholt, um Heiðmörk og umhverfis Elliðavatn.
Hesthús og félagsheimili Andvara að Kjóavöllum
sími 587 9189.
www.andvari.is
Skógræktarsvæði ofan byggðar eru í umsjá Skógræktarfélags Garðabæjar. Þau eru: Á Smalaholti við Vífilsstaðavatn, Hnoðraholti, Sandahlíð ofan Kjóavalla, hluta Hádegisholts í Setbergslandi suður af Urriðavatni og Tjarnholtum í Urriðavatnslandi, suður af Heiðmerkurvegi, austan línuvegar. Á þessum svæðum hafa vinnuhópar unglinga í bænum unnið á sumrin við landgræðslu og skógrækt.
Á skógræktarsvæðum, sem jafnframt eru útivistarsvæði, gefst bæjarbúum kostur á að taka þátt í skógrækt, græða landið og njóta útiveru. Göngustígar eru um svæðin og á næstu árum verður lögð áhersla á frekari uppbyggingu og frágang þeirra þar sem jafnframt er gert ráð fyrir áningarstöðum þar sem til dæmis eru leiktæki, svo sem í Sandahlíð og upplýsingar um umhverfið. Skógræktarspildum er úthlutað til skóla, félagasamtaka, vinnustaðahópa og einstaklinga, þeim að kostnaðarlausu.
Markmið skógræktar eru að stöðva gróður- og jarðvegseyðingu og bæta skilyrði til útivistar og til lengri tíma að skapa mildara umhverfi, sem eykur möguleika á nýtingu landsins til byggðar.
Öll skógræktarsvæði eru opin almenningi. Fólk er beðið um að skilja ekki eftir rusl.
Skógræktarfélag Garðabæjar hefur umsjón með skógræktarsvæðum.
Upplýsingar veitir Erla Bil Bjarnardóttir
sími 525 8588.
Gróðursetning á uppgræðslusvæðum er á þriðjudagskvöldum í maí og júní frá kl. 20:00.
Urriðavatn er hraunstíflað vatn með votlendisflákum að sunnan og norðanverðu og er þar mikið fuglalíf. Vatnið og svæði umhverfis það njóta bæjarverndar vegna lífríkis og útivistargildis. Gert er ráð fyrir að unnin verði verndunaráætlun þar sem meðal annars verður kveðið á um umgengnisreglur, til dæmis takmörkun umferðar á varptíma, stígalagningu og fleira. Upplýsingar og fræðsluskilti eru við Urriðavatn um sögu og lífríki svæðisins. Á vatninu verpir flórgoði öðru hvoru en hann bindur flothreiður sitt við sef. Bannað er að vera með hunda við vatnið yfir varptímann frá 15. apríl til 1. júlí. Þess utan eiga hundar að vera í bandi.
Vífilsstaðavatn er austan við Vífilsstaði. Vatnið og nágrenni þess var friðlýst sem friðland 2. nóvember 2007. Markmiðið með friðlýsingunni er að vernda vatnið ásamt fjölbreyttu og gróskumiklu lífríki þess. Rannsóknir á lífríki vatnsins hófust sumarið 1998, síðan hefur Vífilsstaðavatn verið í flokki vaktaðra vatna þar sem fylgst er árlega með lífríki þess. Friðlýsingunni er ætlað að stuðla að varðveislu og viðhaldi náttúrulegs ástands vatnsins og styrkja verndun tegunda og samfélagsgerðar með sérstæðum stofnum bleikju, urriða, áls og hornsíla í vatninu. Hornsílin í vatninu eru sérstök þar sem þau skortir kviðgadda. Töluvert af andfuglum verpa við vatnið og mófuglar umhverfis það.
Umhverfisnefnd hefur umsjón með Vífilsstaðavatni. Nemendum í 6. bekk í grunnskólum bæjarins hefur verið boðið upp á útikennslu með sérfræðingi um lífríki vatnsins, þar sem stuðst er við rannsóknir á því. Umhverfisnefnd stóð einnig að útgáfu kennslubókarinnar Vífilsstaðavatn – gersemi Garðabæjar árið 2001. Upplýsinga- og fræðsluskilti eru í friðlandinu um lífríki vatnsins, gróður og fugla.
Veiðitímabilið í Vífilsstaðavatn er 1. apríl til 15. sept, veiðileyfi eru seld með Veiðikortinu, www.veidikortid.is.
Hundar skulu ætíð vera í taumi og skal fjarlægja saur eftir hund. Athugið þó að öll umferð hunda er bönnuð í friðlandi Vífilsstaðavatns og við Urriðavatn yfir varptímann, þ.e. frá 15. apríl til 1. júlí.
Útivistarfólk er hvatt til að ganga vel um friðlandið og fylgja leiðbeiningum sem þar eru.
Reykjanesfólkvangur var stofnaður árið 1975 og standa að honum tólf sveitarfélög auk Garðabæjar. Fólkvangurinn, sem er um 300 km2 að stærð, er stærsta friðlýsta svæði sinnar tegundar á landinu. Landslag er afar fjölbreytt og er þar meiri gróður en víðast hvar á Reykjanesskaga. Landið er því kjörið til útivistar og náttúruskoðunar.
Skátasvæði
Skátasvæði er austan við golfvöll, í landi Oddfellowa í Urriðavatnsdölum, sunnan Vífilsstaðahlíðar. Árið 1968 var þar tekinn í notkun skálinn Vífilsbúð en hann var gjöf frá hreppsnefnd Garðahrepps. Skálinn brann til grunna árið 1997 og hefur nýr skáli verið reistur spölkorn frá fyrra skálastæði í kjarri vaxinni hlíð. Fyrirhugað er að í grennd við skálann verði útivistarsvæði fyrir almenning og er unnið að uppbyggingu þess í samstarfi Vífils, Oddfellowa og Garðabæjar. Á svæðinu verða grasflatir fyrir tjaldsvæði, skátamót og íþróttir. Vinnuskóli Garðabæjar og skógræktarhópur hafa unnið í nágrenninu að gerð göngustíga, sáð í rofabörð og plantað trjám.
Aka má að skálastæðinu um línuveg frá Heiðmerkurvegi. Upplýsingar og margvíslegur fróðleikur eru í bæklingi Stjórnar Reykjanesfólkvangs, 1997.
Möguleikar til gönguferða eru nánast ótakmarkaðir en nokkrar leiðir eru þó öðrum vinsælli vegna útsýnis, sögu- og náttúrminja eða sérkenna í landslagi. Nefna má gönguleið frá Heiðmerkurvegi á Búrfell og þaðan um Helgadal í Kaldársel, að Valahnúkum og Helgafelli.
Helstu akvegir um Reykjanesfólkvang eru Krísuvíkurvegur, Nesvegur á milli Krísuvíkur og Grindavíkur, Bláfjallavegur af Krísuvíkurvegi, vegur í Kaldársel, Heiðmerkurvegur og vegur að Djúpavatni.
Í friðlýsingu felst meðal annars, að öllu gangandi fólki er heimil för um svæðið, nema um girt vatnsból og ræktað land. Skylt er að ganga vel og hreinlega um og bannað er að níðast á gróðri eða landslagi með akstri utan vega. Allt jarðrask er bannað, þar með að taka hellur og mosa úr hraunum.