Beint í efni

Forn­leifar

Í Garðabæ eru skráðar hundruðir fornleifa sem segja sögu byggðar allt frá landnámi. Minjarnar eru víða í bæjarlandinu, meðal annars á Álftanesi og í Heiðmörk.

Skráning fornleifa í Garðabæ

Fornleifar í Garðabæ hafa verið skráðar frá árinu 1984 en tíðir fornleifafundir sýna að hið tiltölulega unga bæjarfélag stendur á gömlum merg. Í dag liggur fyrir gott yfirlit yfir flestar fornleifar í bænum og unnið er að frekari skráningu á Álftanesi.

Gagnagrunnurinn er afrakstur tveggja ára vinnu Ragnheiðar Traustadóttur, fornleifafræðings. Hann inniheldur upplýsingar sem nýtast bæði íbúum og þeim sem vinna að skipulagi bæjarins. Þar má sjá nákvæma staðsetningu fornleifa og fá yfirsýn yfir minjar í nærumhverfinu.

Alls eru skráðar um 600 fornleifar í Garðabæ. Á Álftanesi er einnig skráður svipaður fjöldi fornleifa sem ekki hafa verið hnitsettar.

Skoða fornleifar á kortavefnum

Á kortavef Garðabæjar má sjá hvar fornleifar eru staðsettar og hvers konar minjar er um að ræða. Velja þarf Hagnýtar upplýsingar í valmyndinni hægra megin og haka við Fornleifar.

Forn­leifar á Hofs­stöð­um og í Ur­riða­koti

Tvö helstu svæði þar sem fornleifar hafa verið rannsakaðar í Garðabæ eru Hofsstaðir við Kirkjulund og Urriðakot sunnan í Urriðaholti. Þar hafa fundist ríkulegar minjar sem sýna hvernig fólk bjó og lifði á fyrri tímum.

Lesa meira

Minjar í Garðahverfi og víðar í Garðabæ

Í Garðahverfi á Álftanesi eru margar fornleifar sem mynda heildstætt og sjaldgæft menningarlandslag. Þar og í Gálgahrauni eru skráðar meira en 250 fornleifar.

Minjarnar bera vitni um sjósókn, búskap, samgöngur, trúarlíf og skólahald fyrr á tímum. Á svæðinu eru fornar leiðir, garðar, brunnar, bæjarhólar og aðrar minjar sem gefa góða mynd af lífi fólks á svæðinu. 

Á Hausastöðum í Garðahverfi var Hausastaðaskóli reistur árið 1759. Hann var fyrsti heimavistarskólinn á Íslandi sem sérstaklega var ætlaður almúgabörnum. Rústir skólans eru enn sýnilegar.

Aðrar fornar minjar

Fornar minjar má einnig finna víða annars staðar í Garðabæ. Þar á meðal eru gamlar leiðir, til dæmis Fógetastígurinn í Gálgahrauni, selstígar á milli bæja og alfaraleið um Heiðmörk og yfir í Kópavog.

Í Heiðmörk má finna brunna, vörður og fjárborgir, sem og rústir selja, fjárskjóla og kolagrafa. Í Arnarnesi er Gvendarbrunnur.

Gjárétt var fjallskilarétt í vesturenda Búrfellsgjár og var reist árið 1840. Í Selgjá eru friðlýstar seljasamstæður með miklum fjölda fornra tófta. Á Vífilsstöðum eru einnig leifar af gömlu seli og fleiri búsetuminjar.

Yngri minjar

Ekki teljast allar minjar í Garðabæ til fornleifa í lagalegum skilningi. Samkvæmt lögum þurfa minjar að vera 100 ára eða eldri til að teljast fornleifar.

Yngri minjar eru þó einnig hluti af sögu bæjarins. Þar má nefna leifar frá seinni heimsstyrjöld í Garðahverfi og Urriðakoti, landreksstöpul Alfreds Wegener á Arnarneshæð frá 1930 og hleðslur í hrauninu niður af Flötunum, einnig nefndar Atvinnubótavegur, sem voru reistar í tengslum við framkvæmdir snemma á 20. öld.